Lees
ook de weblog van
ziekenverzorgende.nl
op
www.manindezorg.nl |
Medicinaal gebruik
van cannabis en THC
Overzicht
Er zijn grote verschillen
in de kennis over het medicinale gebruik van cannabis en cannabinoïden
bij verschillende ziekten. Voor misselijkheid en braken, geassocieerd met
kankerchemotherapie, anorexia en cachexia bij HIV/AIDS, spasticiteit bij
multiple sclerose en ruggemergschade, zijn er sterke bewijzen van medicinale
voordelen. Voor veel andere indicaties zoals epilepsie, bewegingsdisfuncties
en depressie, zijn er minder gegevens beschikbaar. Nochtans, wetenschappelijk
bewijs voor een specifieke indicatie geeft niet noodzakelijk het huidig
therapeutisch potentieel bij een bepaalde ziekte weer.
Klinische studies
met afgezonderde cannabinoïden of, in mindere mate met komplete plantpreparaten
(gerookte marihuana, cannabisextracten in capsules) volgen dikwijls op
de positieve anekdotische ervaringen van patiënten die ruwe cannabisprodukten
gebruiken. De antibraak, eetlustverwekkende en kalmerende effecten, de
pijnstillende werking en therapeutisch gebruik bij Tourette's syndroom,
werden allemaal ontdekt op die manier.
Toevallige observaties
hebben ook bijgedragen tot de ontdekking van therapeutisch bruikbare effecten.
Dat bleek uit een studie met Alzheimer-patiënten waarbij een onderzoek
naar de eetlustverwekkende effecten van THC een belangrijk onderdeel was.
Niet enkel eetlust en gewichtstoename werden vastgesteld, ook het gestoorde
gedrag tussen de patiënten onderling verminderde. De ontdekking van
de dalende oogboldruk bij toediening van THC in het begin van de jaren
1970 was even verrassend. Mogelijk interessante aanwijzingen die niet wetenschappelijk
werden onderzocht, zijn nochtans wijd verspreid binnen de moderne geneeskunde.
Vermits de behandelingen met cannabis of cannabinoïden baat brengen,
werden in de laatste drie/vier jaar personen ondervraagd over hun therapeutisch
gebruik van cannabis. Dit gebeurde via niet gestandaardiseerde interviews
in het kader van overheidsstudies of studies van wetenschappelijke instituten
(House of Lords Select Committee on Science and Technology in Groot Brittannië,
Institute of Medicine in de VS), of als anoniem onderzoek met gestandaardiseerde
vragenlijsten.
Misselijkheiden braken
De behandeling van
nevenwerkingen van kankerchemotherapie is, wat de werking van de cannabinoïden
aangaat, het best gedokumenteerd, namelijk met een 40-tal studies (THC,
Nabilone, andere THC-vormen, marihuana). De meeste onderzoeken werden in
de jaren 1980 uitgevoerd. THC moet relatief hoog gedoseerd worden zodat
psychische nevenwerkingen vaker optreden. In een enkel onderzoek moet THC
het afleggen tegen hoge doses metoclopramide. Er zijn geen vergelijkende
studies verricht tussen THC en de moderne serotonine antagonisten. Cannabisprodukten
hebben wat betreft de behandeling tegen de nevenwerkingen van chemotherapie
aanzienlijk aan betekenis ingeboet. In de volksgeneeskunde blijven cannabinoïden
populair en worden dikwijls gebruikt in andere gevallen van misselijkheid,
inbegrepen AIDS en hepatitis.
Anorexia en cachexia
Het eetlustverwekkend
effect van THC is al merkbaar bij een totale dagelijkse dosis van 5 mg.
Indien nodig kan de dagelijkse dosis tot 20 mg verhoogd worden. Uit een
langetermijnonderzoek bij 94 AIDS-patiënten blijkt dat het eerlustverwekkend
effect van THC maanden blijft voortwerken, wat een bevestiging is van een
eerder uitgevoerde studie van 6 weken. THC verdubbelde de eetlust in vergelijking
met een placebo. De patiënten behielden een stabiel lichaamsgewicht
gedurende de studieperiode van 7 maanden. Een positieve invloed op het
lichaamsgewicht werd ook vastgesteld bij 15 Alzheimer-patiënten die
daarvoor niet konden eten.
Spasticiteit
Bescheiden onderzoek
met delta-9-THC, Nabilone en cannabis, toonde een gunstig effect aan op
spasticiteit die veroorzaakt wordt door multiple sclerose en ruggemergschade.
Andere symptomen die gunstig beïnvloed worden zijn pijn, paraesthesia,
bevingen en ataxia. In de volksgeneeskunde zijn rapporten die wijzen op
een verbetering van de controle van de blaas en de darmfuncties. Er is
ook anekdotisch bewijs van de voordelen van marihuana bij spasticiteit
ten gevolge van hersenbeschadiging.
Bewegingsstoornissen
Er zijn een aantal
positieve anekdotische rapporten over de therapeutische werking van cannabis
bij het Tourette's syndroom, bij dystornia en tardive dyskinesia. Het gebruik
bij Tourette's syndroom is recent onderzocht in klinische studies. Veel
patiënten ervoeren een bescheiden verbetering hoewel anderen een behoorlijke
verbetering of zelfs een volledige spiercontrole bereikten. Bij ms-patiënten
werden na THC-toediening antiatactische werkingen en een vermindering van
het beven vastgesteld. Ondanks occasionele positieve rapporten werden geen
objectieve resultaten bereikt bij de ziekte van Parkinson noch bij de ziekte
van Huntington. Toch kunnen cannabisprodukten bruikbaar zijn voor de behandeling
van bewegingsstoornissen die het gevolg zijn van L-Dopa medicatie bij de
ziekte van Parkinson. De cannabis zal de basissymptomen van de ziekte van
Parkinson niet verergeren.
Pijn
Er zijn slechts
enkele klinische onderzoeken gedaan met cannabinoïden bij pijn. Uit
een van de studies bleek oraal toegediende THC in doses van respektievelijk
15 en 20 mg efficiënt te zijn tegen kankerpijn. Sommige patiënten
ervoeren evenwel onaanvaardbare nevenwerkingen. In een enkel geval van
dubbelblinde studie had een patiënt met Maltakoorts duidelijk minder
opiaten nodig als hij THC kreeg, in tegenstelling tot de toediening van
een placebo. Cannabis werd met succes gebruikt in de moderne geneeskunde
in tal van pijnsituaties, waaronder migraine en andere vormen van hoofdpijn,
bewegingsstoornissen, artritis, neuralgie, neuropatie, menstruatiepijnen,
chronische darmontsteking, ziekte van Crohn, enz.
Glaucoma
In 1971 werd tijdens
een systematisch onderzoek naar de effecten bij gezonde marihuanagebruikers
ontdekt dat cannabis de intraoculaire druk verlaagt. In de 12 daaropvolgende
jaren werden talrijke studies verricht bij gezonde personen en bij glaucomapatiënten
met marihuana en met verscheidene natuurlijke en synthetische cannabinoïden.
Marihuana verlaagt de oogboldruk met 25 tot 30 %, soms tot 50 %. Sommige
niet-psychotrope cannabinoïden en in geringe mate andere bestanddelen
dan cannabinoïden, veroorzaken mogelijk ook een verlaging van de oogboldruk.
Epilepsie
Het gebruik van
cannabis bij epilepsie behoort historisch gezien tot de oudste toepassingen.
Dierproeven leveren het bewijs van de anti-epileptische effecten van sommige
cannabinoïden. De anti-epileptische werking van phenytoïne en
diazepam werd door THC versterkt. Volgens een paar individuele rapporten
uit de 20e eeuw blijken patiënten cannabis te gebruiken om hun anders
oncontroleerbare aanvallen te kunnen beheersen.
Astma
Experimenten om
het anti-astmatisch effect van THC of cannabis te onderzoeken dateren voornamelijk
uit de jaren 1970. Het gaat in alle gevallen over diepgaande studies. De
effecten van een marihuanasigaret (2 % THC) of orale THC (15 mg) zijn ongeveer
hetzelfde als deze die bereikt worden met therapeutische doses van de gebruikelijke
bronchusverwijdende middelen (salbutamol, isoprenaline). Omdat inhaleren
van cannabisprodukten de luchtwegen en de slijmvliezen kan irriteren krijgt
de orale toediening of een alternatieve toedieningswijze de voorkeur. Slechts
weinig patiënten ontwikkelen een bronchusvernauwing na inhaleren van
THC.
Afhankelijkheid
en ontwenningsverschijnselen
Volgens historische
en moderne onderzoeksresultaten is cannabis een goede remedie om de ontwenningsverschijnselen
tegen te gaan bij verslaving aan benzodiazepines, opiaten en alcohol. Omwille
daarvan werd al eens gerefereerd naar cannabis als uitstapdrug. In die
context zou cannabis zowel voor de vermindering van fysieke ontwenningsverschijnselen
als van de stress die ontstaat door de onderbreking van het gebruik, een
weldoende rol spelen.
Psychiatrische symptomen
Een verbetering
van de gemoedstoestand bij de behandeling van reactieve depressie werd
waargenomen in diverse klinische studies met THC. Er zijn bijkomende verslagen
waarin gesteld wordt dat cannabinoïden voordeel bieden bij andere
psychiatrische symptomen en ziekten, zoals slaapstoornissen, angstgevoelens,
bipolaire stoornissen en endogene despressies. Verschillende auteurs hebben
een andere mening uitgedrukt over psychiatrische syndromen in relatie met
cannabis. Terwijl enkelen de nadruk leggen op de nevenwerkingen van cannabis,
schuiven anderen de therapeutische mogelijkheden naar voor. Mogelijkerwijze
zijn cannabisprodukten of weldoend of schadelijk, afhankelijk van persoon
tot persoon. De behandelende arts en de patiënt moeten een open en
kritisch onderhoud kunnen hebben hierover met een openheid voor beide mogelijkheden.
Autoimmuunziekten
en infecties
Bij een aantal pijnlijke
syndromen (bijvoorbeeld colitis ulzerosa, artritis) werken cannabisprodukten
mogelijkerwijze niet enkel pijnstillend maar ook ontstekingswerend. Bijvoorbeeld,
enkele patiënten die cannabis gebruiken meldden een daling in hun
gebruik van steroïdale en nonsteroïdale ontstekingswerende drugs.
Ook zijn er enkele verslagen over positieve effecten van cannabis zelfmedicatie
bij allergieën. Het is niet duidelijk of cannabisprodukten een relevant
effect hebben op oorzakelijke processen van autoimmuunziekten.
Diverse gemengde
syndromen
Er zijn een aantal
positieve verslagen van patiënten over medische condities die niet
makkelijk te plaatsen zijn in hogervermelde kategorieën, zoals Tinnitus,
chronisch vermoeidheidssyndroom, restless-leg-syndroom, en andere. Verscheidene
honderden mogelijke indicaties voor cannabis en THC werden beschreven door
verschillende auteurs.
Cannabisprodukten
geven goede resultaten bij ziekten met meerdere indicaties die binnen het
actiespectrum liggen van THC. Bijvoorbeeld in pijnlijke situaties ten gevolge
van ontstekingen (bijv. artritis) of die samenvallen met verhoogde spierspanningen
(bijv. menstruatiepijnen, rugschade) of bij ziekten waar misselijkheid
en anorexia gepaard gaan met pijn, angst en depressie (bijv. AIDS, kanker
en hepatitis C). |